شکستگی زانو اصطلاحی عمومی برای شکستن یکی از استخوانهای تشکیلدهنده یا مجاور مفصل زانو است. این آسیب میتواند کشکک، قسمت پایینی استخوان ران یا قسمت بالایی استخوان درشتنی را درگیر کند و شدت آن از یک ترک پایدار تا شکستگی چندتکه و جابهجاشده متغیر است. درد شدید، تورم، کبودی و مشکل در ایستادن یا راهرفتن از علائم مهم آن هستند. درمان نیز بسته به محل و شدت شکستگی میتواند از بریس و محدودکردن وزنگذاری تا جراحی با پیچ، پلاک یا سایر وسایل تثبیتکننده متفاوت باشد. در این مقاله بررسی میشود شکستگی زانو چیست، چه انواعی دارد، شکستگی کشکک و شکستگی زیر زانو چه تفاوتی دارند، چه علائمی ایجاد میکنند، چگونه تشخیص داده میشوند، چه زمانی به جراحی و پلاتین نیاز است و شکستگی زانو چقدر طول میکشد تا بهبود پیدا کند.
زانو از محل اتصال سه استخوان اصلی تشکیل شده است؛ انتهای پایینی استخوان ران یا فمور، قسمت بالایی استخوان درشتنی یا تیبیا و استخوان کشکک که در جلوی مفصل قرار دارد. بنابراین اصطلاحاتی مانند شکستگی زانو مربوط به آسیب یکی از این نواحی اشاره شده است. اهمیت شکستگیهای نزدیک زانو فقط به شکستن استخوان محدود نمیشود و ممکن قسمت های اطراف زانو مانند پشت زانو، بغل زانو را هم درگیر کند. اگر خط شکستگی وارد سطح مفصل شود، ممکن است غضروف مفصلی نیز آسیب ببیند و در آینده احتمال خشکی زانو، درد کنار زانو یا آرتروز پس از ضربه افزایش پیدا کند.
نوع شکستگی بر اساس استخوان درگیر، میزان جابهجایی قطعات و آسیب سطح مفصلی مشخص میشود. از نظر محل، سه نوع اصلی بیشترین اهمیت را دارند.
شکستگی کشکک زانو به شکستن استخوان کوچکی گفته میشود که در جلوی مفصل قرار دارد. زمین خوردن مستقیم روی زانو، برخورد شدید با جلوی زانو یا ضربه در تصادف از علل شایع آن هستند. گاهی نیز انقباض بسیار شدید عضله چهارسر میتواند بدون ضربه مستقیم باعث جداشدن قطعات کشکک شود. شکستگی کشکک ممکن است پایدار و بدون جابهجایی باشد یا قطعات آن از یکدیگر فاصله بگیرند. در نوع خردشده یا Comminuted نیز کشکک به سه یا چند قطعه میشکند. شکستگی باز که در آن پوست تا سطح استخوان آسیب دیده است، وضعیت جدیتری محسوب میشود و به دلیل خطر عفونت نیازمند درمان فوری است.
وقتی قسمت بالایی استخوان درشتنی، درست در زیر مفصل زانو، دچار شکستگی شود به آن شکستگی پلاتوی تیبیا یا Tibial Plateau Fracture گفته میشود. بنابراین بخشی از جست و جوهایی که با عنوان شکستگی زیر زانو انجام میشوند، در واقع به این نوع آسیب اشاره دارند. پلاتوی تیبیا بخشی از سطح تحملکننده وزن زانو است و روی آن غضروف مفصلی قرار دارد. به همین دلیل این شکستگی میتواند علاوه بر استخوان، سطح مفصل و گاهی مینیسکها و سایر بافتهای اطراف را نیز درگیر کند. سقوط، تصادف و ضربههای شدید از علل مهم آن هستند. البته هر شکستگی در ساق پا را نباید شکستگی پلاتوی تیبیا دانست؛ اگر شکستگی پایینتر و در تنه استخوان درشتنی رخ داده باشد، در گروه شکستگیهای ساق قرار میگیرد و الگوی درمان و دوره بهبود آن متفاوت است.
نوع دیگر، شکستگی دیستال فمور است؛ یعنی شکستگی قسمت پایینی استخوان ران درست بالای زانو. در جوانان معمولا نیروی زیادی مانند تصادف شدید برای ایجاد این شکستگی لازم است، اما در سالمندان مبتلا به پوکی استخوان حتی یک زمینخوردن ساده نیز میتواند باعث آن شود. برخی از این شکستگیها وارد سطح مفصل زانو میشوند و به همین دلیل از نظر بازسازی دقیق سطح مفصلی اهمیت بیشتری دارند. بسیاری از شکستگیهای دیستال فمور به جراحی نیاز پیدا میکنند.
علائم به محل و شدت شکستگی بستگی دارند، اما درد و ورم زانو تقریبا در همه انواع شکستگیهای اطراف زانو شایعاند. در شکستگیهای شدید معمولا ایستادن و قرار دادن وزن بدن روی پای آسیبدیده نیز دشوار یا غیرممکن میشود. مهمترین علائم عبارتاند از:
در شکستن کشکک زانو، ناتوانی در صافکردن فعال زانو یا بالا آوردن پای صاف اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا کشکک بخشی از مکانیسم بازکننده زانو است.
برای مطالعه بیشتر: بورسیت زانو
تشخیص با شرح حال و معاینه شروع میشود. پزشک نحوه وقوع آسیب، محل درد، میزان تورم، وضعیت پوست، توانایی حرکت زانو و در آسیبهای شدید وضعیت عصبی و خونرسانی پا را ارزیابی میکند. سپس برای تأیید شکستگی از تصویربرداری استفاده میشود.
| روش تشخیص | کاربرد |
|---|---|
| رادیوگرافی | اولین روش برای مشاهده شکستگی، محل آن و جابهجایی قطعات |
| CT اسکن | بررسی دقیقتر شکستگیهای پیچیده و سطح مفصل، بهخصوص پلاتوی تیبیا و دیستال فمور |
| MRI | در موارد خاص برای بررسی آسیبهای پنهان استخوان یا بافتهای نرم همراه |
| معاینه بالینی | بررسی درد، تورم، زخم، دامنه حرکت، تغییر شکل و وضعیت عصبی ـ عروقی |
رادیوگرافی روش اصلی تشخیص بیشتر شکستگی هاست. در شکستگیهای پیچیده نزدیک سطح مفصل، CT میتواند شکل و میزان جابهجایی قطعات را دقیقتر مشخص کند و برای برنامهریزی درمان مفید باشد.
انتخاب درمان به محل شکستگی، میزان جابهجایی قطعات، درگیری سطح مفصل، وضعیت پوست و بافت نرم و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. همه شکستگیهای زانو نیاز به عمل ندارند، اما شکستگیهای ناپایدار یا جابهجاشده بیشتر به تثبیت جراحی نیاز پیدا میکنند.
اگر قطعات استخوان در وضعیت مناسبی قرار داشته باشند و شکستگی پایدار باشد، میتوان در بعضی بیماران از روش غیرجراحی استفاده کرد. این درمان میتواند شامل بریس یا زانو بند آتل دار، ثابت نگه داشتن زانو در محدوده تعیین شده، استفاده از عصا، محدودکردن وزنگذاری روی پا، کنترل درد و تورم، تصویربرداریهای دورهای برای بررسی روند جوشخوردن و فیزیوتراپی در زمان مناسب باشد. برای مثال، برخی شکستگیهای پایدار و بدون جابهجایی کشکک را میتوان با بریس یا آتل درمان کرد. در برخی شکستگیهای پلاتوی تیبیا نیز اگر قطعات در وضعیت مناسبی باشند، درمان غیرجراحی امکانپذیر است؛ بااینحال ممکن است بیمار برای چند هفته اجازه وزنگذاری کامل روی پا نداشته باشد.
جراحی بیشتر زمانی مطرح میشود که قطعات استخوان جابهجا شده باشند، سطح مفصل بهدرستی در کنار هم قرار نگیرد، شکستگی ناپایدار یا باز باشد یا امکان حفظ وضعیت مناسب استخوان بدون تثبیت داخلی وجود نداشته باشد. هدف جراحی این است که قطعات تا حد امکان به موقعیت مناسب برگردانده شوند و سپس با وسایل تثبیتکننده در همان وضعیت نگه داشته شوند تا استخوان فرصت جوشخوردن پیدا کند.
اصطلاح پلاتین زانو در گفتار عمومی معمولاً به وسایل فلزی مورد استفاده برای تثبیت شکستگی اشاره دارد؛ درحالیکه جراح بسته به نوع شکستگی ممکن است از پلاک، پیچ، پین، سیم یا میله داخل استخوانی استفاده کند. در شکستگی پلاتوی تیبیا، اگر قطعات جابهجا شده باشند ممکن است از پلاک و پیچ برای بازسازی و ثابتکردن قسمت بالایی تیبیا استفاده شود. در شکستگی دیستال فمور نیز پلاک و پیچ یا میله داخل استخوانی از گزینههای تثبیت هستند. در شکستگی کشکک بسته به الگوی شکستگی ممکن است از پیچ، پین، سیم یا ترکیبی از آنها استفاده شود. بعضی شکستگیهای عرضی کشکک نیز با تکنیکهای مخصوصی مانند tension band تثبیت میشوند.
خیر، خارجکردن پلاک و پیچ برای همه بیماران ضروری نیست. اگر وسیله تثبیتکننده پس از جوشخوردن استخوان مشکلی ایجاد نکند، معمولاً میتواند در بدن باقی بماند. در بعضی بیماران، بهخصوص به دلیل کمبود بافت نرم اطراف زانو، پلاک یا پیچ ممکن است باعث تحریک و ناراحتی شود و پزشک پس از کاملشدن جوشخوردگی درباره خارجکردن آن تصمیم بگیرد.
مدت بهبودی یک عدد ثابت ندارد. باید میان جوشخوردن استخوان و بازگشت کامل عملکرد زانو تفاوت قائل شد. حتی زمانی که استخوان در تصاویر جوش خورده است، ممکن است برای برگشت قدرت عضلات، دامنه حرکت و توانایی انجام فعالیتهای عادی چند ماه زمان بیشتری لازم باشد. AAOS نیز تأکید میکند که زمان ترمیم شکستگی میتواند از چند هفته تا چند ماه متغیر باشد و به محل، شدت، سن و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد.
| نوع شکستگی | روند تقریبی بهبود |
|---|---|
| شکستگی ساده کشکک | جوشخوردگی اولیه معمولاً طی چند هفته؛ بازگشت کامل عملکرد ممکن است چند ماه طول بکشد |
| شکستگی کشکک بهطور کلی | بسیاری از بیماران طی حدود ۳ تا ۶ ماه به فعالیتهای معمول برمیگردند |
| شکستگی پلاتوی تیبیا | ممکن است ۶ تا ۱۲ هفته یا بیشتر محدودیت وزنگذاری لازم باشد |
| شکستگی دیستال فمور | جوشخوردن استخوان میتواند حدود ۲ تا ۶ ماه یا بیشتر طول بکشد |
| شکستگیهای شدید و چندتکه | دوره نقاهت ممکن است طولانیتر از چند ماه باشد |
برای شکستگی کشکک، AAOS بازگشت بسیاری از بیماران به فعالیت معمول را در حدود ۳ تا ۶ ماه گزارش میکند. در شکستگی دیستال فمور، Orthopaedic Trauma Association زمان جوشخوردن استخوان را حدود ۲ تا ۶ ماه یا بیشتر ذکر میکند. در شکستگی پلاتوی تیبیا نیز ممکن است ۶ تا ۱۲ هفته اجازه وزنگذاری روی پا داده نشود، اما این زمان به معنی بهبود کامل نیست و بازگشت قدرت و عملکرد زانو میتواند مدت بیشتری طول بکشد.
برای مطالعه بیشتر: تعویض مفصل زانو
توانبخشی بخش مهم درمان است؛ زیرا ثابت ماندن زانو برای چند هفته میتواند باعث خشکی مفصل و ضعیفشدن عضله چهارسر ران شود. زمان شروع حرکت و مقدار وزن گذاری باید براساس نوع شکستگی و دستور جراح تعیین شود. فیزیوتراپی معمولا روی سه هدف اصلی متمرکز است:
در بعضی شکستگیها حرکت زانو نسبتاً زود شروع میشود، اما در برخی دیگر لازم است برای مدتی دامنه حرکت یا میزان وزنگذاری محدود شود. بنابراین شروع خودسرانه اسکات، دویدن یا تمرینات سنگین قبل از اجازه پزشک میتواند به محل شکستگی یا وسایل تثبیت فشار وارد کند.
بیشتر شکستگیها با درمان مناسب بهبود پیدا میکنند، اما شکستگیهای اطراف زانو به دلیل نزدیکبودن به سطح مفصل ممکن است با برخی عوارض طولانیمدت همراه شوند. مهمترین عوارض عبارتاند از:
آسیب غضروف مفصلی هنگام شکستگی میتواند حتی پس از جوش خوردن استخوان زمینه آرتروز پس از ضربه را ایجاد کند. این عارضه به ویژه در شکستگیهایی که وارد سطح مفصل میشوند اهمیت دارد.
در برخی انواع شکستگی زانو، پزشک ممکن است استفاده از بریس یا زانوبند طبی مخصوص را برای ثابت نگهداشتن مفصل، محدودکردن حرکات آسیبزا و حفظ موقعیت مناسب استخوانها در دوره ترمیم توصیه کند. برای مثال، در بعضی شکستگیهای پایدار کشکک یا پلاتوی تیبیا، زانوبند طبی زاپیامکس میتواند بخشی از درمان غیرجراحی یا مراقبتهای دوره نقاهت باشد.
بااینحال، زانوبندهایی مانند زانوبند رزوسیدال یا زاپیامکس بهخودیخود باعث سریعتر جوش خوردن استخوان نمیشود؛ نقش اصلی آن محافظت از ناحیه آسیبدیده و کنترل حرکت براساس نوع شکستگی است. بنابراین نوع زانوبند، میزان محدودیت حرکت و زمان استفاده از آن باید توسط پزشک تعیین شود و زانوبندهای حمایتی معمولی نباید جایگزین بریس یا وسیله ثابتکننده تجویزشده برای شکستگی شوند.
شکستگی زانو میتواند کشکک، قسمت بالایی استخوان درشت نی یا انتهای پایینی استخوان ران را درگیر کند. به همین دلیل شدت و درمان شکستن زانو در همه بیماران یکسان نیست. شکستگیهای پایدار ممکن است با بریس، محدودکردن حرکت و کنترل وزنگذاری درمان شوند، درحالیکه شکستگیهای جابهجاشده یا پیچیده معمولاً به جراحی و استفاده از پلاک، پیچ، سیم یا سایر وسایل تثبیت نیاز دارند. مدت جوشخوردن نیز به نوع شکستگی بستگی دارد و از چند هفته تا چند ماه متغیر است. نکته مهم این است که بازگشت کامل عملکرد زانو معمولاً از جوشخوردن اولیه استخوان زمان بیشتری میبرد و فیزیوتراپی و بازگشت تدریجی به فعالیت نقش مهمی در نتیجه نهایی دارند.
درد شدید، تورم، کبودی، حساسیت، مشکل در خم و راستکردن زانو و ناتوانی در تحمل وزن از علائم شایع هستند. در شکستگی کشکک ممکن است فرد نتواند زانو را فعالانه صاف کند.
بسته به محل و شدت شکستگی، جوشخوردن میتواند از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. پس از شکستگی کشکک، بسیاری از بیماران طی حدود ۳ تا ۶ ماه به فعالیتهای عادی برمیگردند، درحالیکه شکستگیهای شدیدتر ممکن است دوره نقاهت طولانی تری داشته باشند.
اگر شکستگی درست در قسمت بالایی استخوان درشت نی و زیر مفصل زانو ایجاد شده باشد، ممکن است شکستگی پلاتوی تیبیا باشد. این شکستگی سطح تحملکننده وزن مفصل را درگیر میکند و با شکستگی تنه استخوان ساق متفاوت است.
همیشه نه. شکستگیهای پایدار و بدون جابهجایی ممکن است بدون جراحی درمان شوند، اما اگر قطعات کشکک از یکدیگر فاصله گرفته باشند یا عملکرد مکانیسم بازکننده زانو مختل شده باشد، احتمال نیاز به جراحی بیشتر است.
این مطلب با همراهی تیم پزشکان محتوای مجله طبی آماده شده است؛ تیمی که سالها تجربه عملی و تخصصی در زمینه مشکلات ارتوپدی، زانو و ستون فقرات دارند. تلاش ما این است که اطلاعات درست، علمی و قابل اعتماد در اختیار شما قرار بگیرد تا شناخت دقیقتری از درد و روند درمان خود داشته باشید. با این حال، هیچ متن یا مقالهای همین مطلب نمیتواند جایگزین معاینه و ارزیابی حضوری پزشک باشد. بنابراین برای هر تصمیم درمانی بهتر است حتماً به متخصص مراجعه کنید و از خوددرمانی خودداری فرمایید.
