عفونت زانو میتواند فقط پوست و زخم اطراف زانو را درگیر کند یا به بافتهای عمیقتر، بورس، استخوان و فضای داخل مفصل برسد. عفونت مفصل زانو یک وضعیت جدی است و تأخیر در درمان آن ممکن است به غضروف مفصل آسیب بزند. درد شدید، تورم، گرمی، محدودیت ناگهانی حرکت، ترشح زخم و تب از نشانههای مهماند؛ با اینحال، نبود تب عفونت را رد نمیکند. برای دانستن جزئیات و اطلاعات بیشتر درباره عفونت زانو، انواع آن، علت بوجود آمدن، علائم، تشخیص و درمان آن این مطلب را مطالعه کنید.
در عفونت زانو، میکروبها در یکی از بافتهای اطراف یا داخل مفصل تکثیر میشوند و واکنش التهابی ایجاد میکنند. اگر عفونت به فضای مفصل برسد، به آن آرتریت سپتیک یا عفونت مفصل زانو گفته میشود. این وضعیت بیشتر باکتریایی است، اما در موارد خاص قارچها، مایکوباکتریوم عامل سل یا سایر میکروبها نیز میتوانند نقش داشته باشند. زانو یکی از مفاصل بزرگی است که عفونت آن اهمیت بالینی زیادی دارد. تجمع چرک و التهاب شدید داخل مفصل میتواند به غضروف آسیب بزند و دامنه حرکت را محدود کند؛ به همین دلیل درمان فقط با کاهش درد یا مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک نباید به تعویق بیفتد. راهنمای SANJO تأکید میکند:
«هیچ علامت یا پارامتر بالینی بهتنهایی نمیتواند عفونت مفصل را تأیید یا رد کند.»
بنابراین تشخیص نهایی معمولا به نمونهگیری از مایع مفصل و بررسی میکروبی نیاز دارد.
میکروبها از چند مسیر میتوانند به زانو برسند:
بیشتر بخوانید: بهترین آمپول برای آرتروز زانو
عفونت مفصل ممکن است در فرد سالم نیز ایجاد شود، اما احتمال آن در شرایط زیر افزایش پیدا میکند:
بیماریهایی مانند دیابت، روماتیسم مفصلی و اختلالات ایمنی میتوانند توان بدن برای مقابله با عفونت را کاهش دهند. وجود این عوامل به معنای قطعیبودن عفونت نیست، اما آستانه مراجعه و بررسی باید پایینتر باشد.
علائم به محل و عمق عفونت بستگی دارند. عفونت سطحی زخم ممکن است ابتدا با تغییرات پوستی ظاهر شود، درحالیکه عفونت مفصل معمولاً درد و محدودیت حرکت بیشتری ایجاد میکند. مهمترین نشانهها عبارتاند از:
در عفونت مفصل طبیعی، زانو اغلب بهصورت حاد دردناک، متورم و گرم میشود. بااینحال، تب ممکن است وجود نداشته باشد؛ بنابراین زانوی بسیار دردناک و متورم را نمیتوان فقط به دلیل طبیعیبودن دمای بدن، غیرعفونی دانست.
خیر. نقرس، رسوب کریستال کلسیم، آرتریت التهابی، خونریزی داخل مفصل، آسیب رباط یا مینیسک و واکنش پس از جراحی نیز میتوانند زانو را متورم و دردناک کنند. بااینحال، چون عفونت مفصل پیامد جدیتری دارد، در یک مفصل قرمز، گرم و متورم باید ابتدا احتمال عفونت جدی گرفته شود. NICE توصیه میکند در بیمار دارای مفصل قرمز، متورم و دردناک، آرتریت سپتیک در تشخیصهای اصلی قرار گیرد و در صورت شک، ارجاع فوری انجام شود.
در آرتریت سپتیک، میکروبها وارد فضای حاوی مایع مفصلی میشوند. سیستم ایمنی برای مقابله با آنها سلولهای التهابی زیادی وارد مفصل میکند و همین واکنش شدید میتواند همراه با آنزیمهای باکتریایی به غضروف آسیب بزند.
الگوی کلاسیک شامل شروع نسبتاً سریع درد، تورم، گرمی و کاهش شدید حرکت است. حرکت منفعل زانو نیز معمولاً دردناک میشود؛ یعنی حتی زمانی که شخص دیگری زانو را خم میکند، درد قابلتوجهی ایجاد میشود. بااینحال، هیچ ترکیب علائمی بهتنهایی عفونت را قطعی نمیکند.
عفونت مفصل میتواند پس از جراحی، تزریق، زخم نافذ یا انتشار باکتری از خون ایجاد شود. مواردی که هفتهها یا ماهها ادامه دارند، بهویژه در افراد دارای سابقه تماس یا زندگی در مناطق پرخطر، ممکن است نیازمند بررسی عفونتهای مزمن مانند سل مفصلی باشند.
هر ترشحی از زخم به معنای عفونت نیست. مقدار اندکی مایع شفاف یا صورتیرنگ در مراحل اولیه ترمیم ممکن است دیده شود؛ اما افزایش ترشح، کدر یا چرکیشدن آن، بوی نامطبوع، قرمزی رو به گسترش، افزایش درد و تب نشانههای نگرانکنندهتری هستند.
CDC نشانههای اصلی عفونت محل جراحی را قرمزی و درد اطراف زخم، خروج مایع کدر و تب معرفی میکند. بعضی عفونتهای سطحی با آنتیبیوتیک درمان میشوند، اما اگر بافت عمقی یا مفصل درگیر شده باشد ممکن است پاکسازی جراحی نیز لازم شود.
پس از جراحی یا بخیه، مقدار محدودی تورم، کبودی و حساسیت قابل انتظار است. روند طبیعی باید بهتدریج بهتر شود. موارد زیر بیشتر به نفع عفونتاند:
برای بررسی ترشح نباید زخم را فشار داد، با ابزار دستکاری کرد یا روی آن مواد ضدعفونیکننده غلیظ و ناشناخته ریخت. پانسمان و شستوشو باید مطابق دستور تیم درمان انجام شود.
عفونت اطراف پروتز زانو یا عفونت مفصل مصنوعی با عفونت یک زانوی طبیعی تفاوت دارد. باکتریها میتوانند به سطح فلزی یا پلاستیکی پروتز بچسبند و لایهای محافظ به نام بیوفیلم تشکیل دهند. این ساختار نفوذ آنتیبیوتیک و دسترسی سیستم ایمنی را دشوار میکند. این عفونت ممکن است چند روز پس از عمل یا ماهها و حتی سالها بعد ایجاد شود. نشانههای آن میتوانند واضح یا بسیار خفیف باشند:
در عفونت پروتز، نداشتن تب اطمینانبخش نیست. AAOS توضیح میدهد که تب همیشه در این نوع عفونت وجود ندارد و گاهی تنها علامت، درد یا خشکی جدید مفصل است. درمان فقط با قرص آنتیبیوتیک معمولاً کافی نیست؛ زیرا بیوفیلم ممکن است روی اجزای پروتز باقی بماند. بسته به زمان شروع، نوع میکروب، پایداری پروتز و وضعیت بیمار، درمان میتواند شامل شستوشوی جراحی و تعویض قطعات متحرک یا خارجکردن پروتز و جراحی بازسازی در یک یا دو مرحله باشد.
عفونت مفصل در کودکان ممکن است سریعتر از بزرگسالان بر حرکت و رشد مفصل اثر بگذارد. کودک کوچک همیشه نمیتواند محل درد را توضیح دهد و گاهی نخستین نشانه، استفادهنکردن از پا یا امتناع از راهرفتن است. نشانههای مهم عفونت زانو در کودکان عبارتاند از:
NICE توصیه میکند در کودک تبدار دارای تورم اندام یا مفصل، استفادهنکردن از اندام یا ناتوانی در تحمل وزن، احتمال آرتریت سپتیک یا عفونت استخوان در نظر گرفته شود.
باکتریها معمولا از طریق خون به استخوان، عضله یا مفصل میرسند. استافیلوکوک اورئوس از عوامل مهم است. در کودکان زیر پنج سال، باکتری Kingella kingae نیز در انتخاب بررسی و درمان اهمیت دارد. تشخیص به معاینه، آزمایش خون، تصویربرداری و نمونه مایع مفصل متکی است. راهنمای SANJO توصیه میکند پس از گرفتن نمونههای مناسب، درمان تجربی آنتیبیوتیکی کودکان بدون تأخیر آغاز شود. طول درمان به سن، میکروب، وجود عفونت استخوان و سرعت پاسخ بیمار بستگی دارد. کودکی که ناگهان راه نمیرود، زانوی متورم دارد یا هنگام حرکت پا بهشدت گریه میکند، نباید فقط بهعنوان کشیدگی، درد رشد یا خستگی تحت نظر بماند.
تشخیص عفونت زانو معمولاً با یک آزمایش واحد انجام نمیشود. شرححال، معاینه، آزمایش خون، نمونه مایع مفصل و تصویربرداری در کنار یکدیگر تفسیر میشوند.
پزشک میزان تورم، گرمی، قرمزی، درد، دامنه حرکت و توان تحمل وزن را بررسی میکند. پوست و زخمهای اطراف، محل جراحی، پروتز، عفونتهای دیگر بدن و وضعیت عمومی بیمار نیز ارزیابی میشوند.
آزمایشهایی مانند شمارش گلبول سفید، CRP و ESR میتوانند التهاب را نشان دهند و برای پیگیری پاسخ به درمان مفید باشند. بااینحال، طبیعیبودن آنها عفونت مفصل را بهطور قطعی رد نمیکند و بالا بودنشان نیز اختصاصی عفونت نیست. در بیمار تبدار یا فردی که احتمال انتشار عفونت در خون دارد، کشت خون نیز گرفته میشود. راهنمای SANJO حداقل دو مجموعه کشت خون هوازی و بیهوازی را در بیماران تبدار یا مشکوک به باکتریمی پیشنهاد میکند.
آسپیراسیون یا آرتروسنتز مهمترین بررسی در عفونت مشکوک مفصل است. پزشک با سوزن استریل مقداری از مایع داخل زانو را خارج میکند. این مایع برای موارد زیر بررسی میشود:
شمارش بالای سلولهای سفید میتواند احتمال عفونت را افزایش دهد، اما یک عدد خاص بهتنهایی تشخیص را قطعی نمیکند. وجود کریستال نیز عفونت همزمان را کاملاً رد نمیکند. نمونهگیری باید هرچه سریعتر انجام شود. در حالت معمول، بهتر است نمونه مایع مفصل و کشت خون پیش از شروع آنتیبیوتیک گرفته شوند تا احتمال منفیشدن کاذب کشت کمتر شود. استثنا بیمار مبتلا به سپسیس یا شوک سپتیک است که در آن درمان آنتیبیوتیکی نباید برای نمونهگیری به تأخیر بیفتد.
رادیوگرافی ممکن است تورم بافت نرم، آسیب استخوان، آرتروز یا وضعیت پروتز را نشان دهد، اما عفونت زودرس مفصل را رد نمیکند. سونوگرافی برای یافتن مایع داخل مفصل و هدایت سوزن مفید است. MRI زمانی ارزش بیشتری دارد که پزشک به عفونت استخوان، آبسه، درگیری بافت نرم یا عفونت عمقی مشکوک باشد.
بیشتر بخوانید: بهترین آمپول های برای آرتروز زانو
درمان به محل عفونت، شدت بیماری، نوع میکروب، وجود پروتز و وضعیت عمومی بیمار وابسته است.
پس از گرفتن نمونه، معمولا آنتیبیوتیکی انتخاب میشود که میکروبهای محتمل را پوشش دهد. وقتی نتیجه کشت و آزمایش حساسیت آماده شد، دارو متناسب با میکروب تغییر میکند. انتخاب دارو، مسیر تزریق و مدت مصرف باید توسط پزشک انجام شود. قطع زودهنگام دارو یا استفاده از آنتیبیوتیک باقیمانده در منزل میتواند درمان را ناقص کند و کشتهای بعدی را تحتتأثیر قرار دهد. AAOS بر مصرف آنتیبیوتیک طبق دستور و کاملکردن دوره تجویزشده تأکید میکند، مگر آنکه پزشک دارو را تغییر دهد یا قطع کند.
چرک و بافت عفونی باید از مفصل خارج شوند. این کار ممکن است با آسپیراسیونهای تکراری، آرتروسکوپی یا جراحی باز انجام شود. در مفصل بزرگی مانند زانو، شستوشوی آرتروسکوپی یکی از روشهای متداول است. اگر درد، تب، CRP یا ترشح بهبود پیدا نکند، ممکن است عفونت به طور کامل کنترل نشده باشد و شستوشوی مجدد لازم شود. شروع حرکت کنترل شده نیز پس از کنترل عفونت و خارجشدن درن اهمیت دارد تا خطر خشکی مفصل کاهش یابد. همچنین عفونت سطحی ممکن است با تمیزکردن زخم، تعویض منظم پانسمان و آنتیبیوتیک درمان شود. وجود آبسه، بافت مرده، بازشدگی عمیق یا درگیری پروتز ممکن است به تخلیه و پاکسازی جراحی نیاز داشته باشد.
جستوجوی عبارتهایی مانند «عفونت زانو نی نی سایت» معمولاً از نگرانی درباره ترشح زخم، تب پس از جراحی یا طولانیشدن درد ناشی میشود. تجربه کاربران میتواند نشان دهد چه علائمی باعث مراجعه آنها شده است، اما جای تشخیص و کشت مایع مفصل را نمیگیرد. در یکی از روایتهای Patient.info، کاربری نوشته بود چند ماه پس از جراحی زانو ناگهان بدحال و سپتیک شد. مایع کدر از زانو خارج شد و او به شستوشوی آرتروسکوپی، سپس جراحی باز و دوره طولانی آنتیبیوتیک نیاز پیدا کرد. نکته کاربردی این تجربه آن است که عفونت عمیق همیشه در روزهای اول پس از عمل ظاهر نمیشود و بدترشدن ناگهانی زانوی جراحیشده نیازمند بررسی فوری است. در تجربه دیگری در انجمن بیماران، فردی پس از عمل تب واضح نداشت، اما با افزایش ناگهانی درد و ورم مراجعه کرد و به پاکسازی اورژانسی مفصل نیاز پیدا کرد. این روایت با منابع پزشکی هماهنگ است که نبود تب را برای رد عفونت کافی نمیدانند.
کاربری در Mayo Clinic Connect نیز گزارش کرده بود سالها پس از نتیجه مطلوب تعویض زانو، عفونت ایجاد شد و به بستری، خارجکردن بخشی از اجزای مفصل و درمان آنتیبیوتیکی نیاز پیدا کرد. این تجربه نشان میدهد عفونت پروتز ممکن است دیررس باشد؛ اما نوع درمان و نتیجه هر فرد را نمیتوان به سایر بیماران تعمیم داد. این روایتها شواهد آماری نیستند و نمیتوان از آنها احتمال عفونت یا بهترین درمان را محاسبه کرد. ارزش آنها بیشتر در یادآوری علائم و دشواری روند بهبود است.
زانوبند عفونت را درمان نمیکند، میکروب را از بین نمیبرد و جای تخلیه مفصل یا آنتیبیوتیک را نمیگیرد. پوشاندن زانوی گرم، متورم یا دارای زخم عفونی با زانوبند تنگ میتواند بررسی پوست را دشوار کند، تعریق را افزایش دهد یا روی زخم فشار وارد کند. در مرحله فعال عفونت یا تا زمانی که زخم کاملاً بسته نشده است، زانندهای طبی مانند زانوبند زاپیامکس نباید بدون تأیید پزشک روی زانو استفاده شوند. پس از کنترل کامل عفونت و در دوره توانبخشی، ممکن است در بعضی بیماران استفاده محدود از وسیله حمایتی برای احساس ثبات مطرح شود؛ اما انتخاب آن باید بر اساس دامنه حرکت، وضعیت پوست، محل جراحی و برنامه فیزیوتراپی باشد.
درمان دیرهنگام یا ناکافی عفونت زانو ممکن است با عوارض زیر همراه شود:
عفونت مفصل به همین دلیل یک عفونت ساده پوستی محسوب نمیشود. کنترل میکروب باید همزمان با تخلیه مناسب مفصل و حفظ عملکرد زانو انجام شود.
برای مطالعه بیشتر: بورسیت زانو
در شرایط زیر مراجعه فوری به اورژانس یا مرکز درمانی ضروری است:
فرد مبتلا به سپسیس ممکن است تب بالا نداشته باشد و فقط بسیار بدحال، گیج، کمهوشیار یا دارای تنفس و ضربان قلب غیرعادی باشد. در چنین شرایطی درمان نباید منتظر کاملشدن تمام آزمایشها بماند.
عفونت زانو میتواند پوست، زخم، بورس، استخوان، مفصل طبیعی یا پروتز زانو را درگیر کند. عفونت مفصل زانو با درد شدید، تورم، گرمی و محدودیت حرکت شناخته میشود، اما نبود تب آن را رد نمیکند. عفونت زخم بیشتر با قرمزی رو به افزایش، درد، ترشح کدر یا چرکی و بازشدن زخم ظاهر میشود. تشخیص عفونت مفصل بر نمونهگیری از مایع زانو و کشت میکروبی استوار است. آزمایش خون و تصویربرداری به تشخیص و بررسی وسعت بیماری کمک میکنند، اما بهتنهایی کافی نیستند. در بیمار پایدار، بهتر است نمونههای لازم پیش از آنتیبیوتیک گرفته شوند؛ ولی در سپسیس، شروع فوری درمان اولویت دارد. درمان ممکن است شامل آنتیبیوتیک، تخلیه مایع، شستوشوی آرتروسکوپی یا جراحی باز باشد. عفونت اطراف پروتز به دلیل تشکیل بیوفیلم اغلب پیچیدهتر است و ممکن است به جراحی تعویض اجزای مفصل نیاز پیدا کند.
درد رو به افزایش، تورم، گرمی، قرمزی، محدودیت حرکت، تب و ترشح زخم از نشانه های مهماند. در عفونت مفصل یا پروتز ممکن است تب وجود نداشته باشد.
بله. تأخیر در درمان میتواند به غضروف مفصل آسیب بزند و باعث خشکی، درد مزمن یا انتشار عفونت به خون شود. زانوی داغ، متورم و بسیار دردناک باید فوری بررسی شود.
عفونت سطحی پوست ممکن است در بعضی موارد با آنتیبیوتیک درمان شود، اما عفونت داخل مفصل معمولاً به تخلیه یا شستوشوی مفصل نیز نیاز دارد. نوع دارو باید براساس نمونه و کشت انتخاب شود.
افزایش قرمزی، گرمی و درد، ترشح کدر یا بدبو، بازشدن زخم و تب علائم مهماند. روند طبیعی زخم باید بهتدریج بهتر شود، نه اینکه پس از بهبود اولیه دوباره بدتر شود.
تب، تورم، درد هنگام حرکت، لنگیدن، راه نرفتن و استفاده نکردن از پا از نشانههای مهم هستند. کودک کوچک ممکن است فقط بیقرار باشد یا هنگام تعویض لباس و حرکت پا گریه کند.
این مطلب با همراهی تیم پزشکان محتوای مجله طبی آماده شده است؛ تیمی که سالها تجربه عملی و تخصصی در زمینه مشکلات ارتوپدی، زانو و ستون فقرات دارند. تلاش ما این است که اطلاعات درست، علمی و قابل اعتماد در اختیار شما قرار بگیرد تا شناخت دقیقتری از درد و روند درمان خود داشته باشید. با این حال، هیچ متن یا مقالهای همین مطلب نمیتواند جایگزین معاینه و ارزیابی حضوری پزشک باشد. بنابراین برای هر تصمیم درمانی بهتر است حتماً به متخصص مراجعه کنید و از خوددرمانی خودداری فرمایید.
