درد گردن یکی از شایعترین مشکلاتی است که میتواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن در چیست؟ علت اصلی این دو بیماری، اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته میشوند. مهمترین تفاوت این دو در ماهیت آسیب است؛ آرتروز گردن یک بیماری فرسایشی و تدریجی است که کل مفصل و استخوانهای مهره را درگیر میکند، اما در دیسک گردن ، بخشی از دیسک بین مهرهای به صورت متمرکز بیرون زده و به ساختارهای عصبی فشار وارد میکند.
برای درک بهتر، ستون فقرات خود را مانند برج آجری تصور کنید که بین هر آجر (مهره)، یک بالشتک ژلهای نرم (دیسک) قرار دارد. آرتروز مانند فرسوده شدن و ترک خوردن خود آجرهاست، در حالی که دیسک گردن مانند پاره شدن بالشتک و بیرون زدن ژله آن است. تشخیص دقیق این دو وضعیت، اولین و مهمترین گام در مسیر درمان صحیح است. در این از مجله طبی مقاله به زبانی ساده و در عین حال دقیق، به بررسی کامل تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن، علائم، روشهای تشخیص و جدیدترین رویکردهای درمانی میپردازیم.
آرتروز گردن (اسپوندیلوز گردنی) چیست؟ نگاهی به یک فرسایش طبیعی
آرتروز گردن، که در علم پزشکی با نام اسپوندیلوز گردنی شناخته میشود، یک بیماری دژنراتیو یا فرسایشی است. این وضعیت شبیه به روند سفید شدن موها یا چین و چروک پوست است؛ یک تغییر طبیعی که با افزایش سن رخ میدهد که خود یک مورد از تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن است. در این بیماری، غضروفهای مفصلی که سطح مهرهها را پوشانده و حرکت آنها را نرم میکنند، به تدریج تحلیل میروند.
در واکنش به این ساییدگی، بدن تلاش میکند تا مفصل را ترمیم و تقویت کند، اما این کار را با ساختن استخوان اضافه انجام میدهد. این برجستگیهای استخوانی جدید، خارهای استخوانی نامیده میشوند. این خارها میتوانند فضای کانال نخاعی را تنگ کرده تنگی کانال نخاعی و به اعصاب فشار بیاورند.
با مهمترین علائم آرتروز گردن آشنا شوید
- درد مزمن و گنگ در ناحیه گردن که ممکن است به شانهها نیز کشیده شود.
- سفتی گردن، به خصوص در هنگام صبح یا پس از مدتی بیحرکتی.
- صدای ساییدگی یا “کلیک” (Crepitus) هنگام حرکت دادن گردن.
- سردردهایی که معمولاً از پشت گردن شروع شده و به سمت پیشانی کشیده میشوند.
- کاهش دامنه حرکتی و دشواری در چرخاندن سر.
- در موارد پیشرفته، بیحسی یا ضعف در بازوها به دلیل فشار خارهای استخوانی بر اعصاب.
پیشنهاد میشود برای مطالعه بیشتر و آشنایی با انواع گردن درد که با مقاله (تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن) مرتبط هستند، مقاله بررسی تمام علت درد پشت گردن و شانه را در مجله طبی مطالعه کنید.
بیرون زدگی دیسک گردن چیست؟ آسیبی هدفمند به اعصاب
همانطور که گفتیم، دیسکهای بین مهرهای مانند بالشتکهای نرم عمل میکنند. هر دیسک یک پوسته بیرونی محکم و یک هسته ژلاتینی نرم دارد. بیرونزدگی یا فتق دیسک زمانی رخ میدهد که در پوسته بیرونی یک شکاف یا پارگی ایجاد شده و هسته ژلاتینی از آن خارج میشود.
این ماده ژلاتینی بیرونزده مستقیماً به ریشههای عصبی حساس اطراف یا حتی خود طناب نخاعی فشار وارد میکند. این فشار مستقیم علت اصلی علائم شدید و تیزی است که بیماران تجربه میکنند. به این درد عصبی که در مسیر عصب منتشر میشود، رادیکولوپاتی گردنی گفته میشود. برای اطلاعات بیشتر حتما مقاله عوارض دیسک گردن را مطالعه بفرمایید.
مهمترین علائم دیسک گردن:
- درد شدید، تیز و ناگهانی در گردن که به شانه، بازو، ساعد و حتی انگشتان دست تیر میکشد. (این علامت کلیدی دیسک است).
- احساس سوزن سوزن شدن، گزگز یا بیحسی در بازو و دستها.
- ضعف عضلانی در عضلات شانه، بازو یا دست (مثلاً فرد در نگه داشتن اشیاء دچار مشکل میشود).
- دردی که با حرکات خاصی مانند خم کردن سر به جلو یا چرخاندن گردن تشدید میشود (درد رادیکولار).
- احساس گرفتگی و اسپاسم شدید در عضلات گردن یا گردن درد عصبی.
تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن در یک نگاه
ویژگی | آرتروز گردن (اسپوندیلوز) | دیسک گردن (فتق دیسک) |
ماهیت بیماری | ساییدگی و تحلیل غضروف، ایجاد خارهای استخوانی | بیرونزدگی یا پارگی ماده ژلاتینی داخل دیسک |
علت اصلی | افزایش سن، فرسایش مزمن، ژنتیک | آسیب ناگهانی (ضربه)، بلند کردن جسم سنگین، وضعیت بدنی غلط |
شروع علائم | تدریجی و آهسته در طول سالها | معمولاً ناگهانی و حاد |
علامت کلیدی | درد مزمن، سفتی صبحگاهی، صدای ساییدگی | درد تیز و تیرکشنده به بازو و انگشتان (رادیکولوپاتی) |
تشخیص در X-Ray | به وضوح قابل مشاهده است (کاهش فاصله مهرهها، خارهای استخوانی) | معمولاً دیده نمیشود (نیاز به MRI دارد) |
نوع درد | بیشتر گنگ، دردناک و متمرکز در گردن و شانه | تیز، شبیه به شوک الکتریکی و منتشر شونده در طول یک عصب |
چه کسانی بیشتر در معرض این بیماریها هستند؟
علل اصلی آرتروز گردن
- افزایش سن: مهمترین عامل خطر است. با گذشت زمان، دیسکها آب خود را از دست داده و مفاصل فرسوده میشوند.
- ژنتیک: اگر سابقه آرتروز در خانواده شما وجود دارد، شما نیز در معرض خطر بیشتری هستید.
- مشاغل و فعالیتها: مشاغلی که نیاز به حرکات تکراری گردن یا وضعیت نامناسب سر دارند (مانند دندانپزشکان، نقاشان، رانندگان).
- آسیبهای قبلی: تصادفات یا صدمات ورزشی میتوانند روند فرسایش را تسریع کنند.
- سیگار کشیدن: نیکوتین جریان خون به دیسکها را کاهش داده و روند تخریب آنها را سریعتر میکند.
علل اصلی دیسک گردن
- آسیب حاد: یک حرکت ناگهانی و نادرست، مانند بلند کردن یک جسم بسیار سنگین یا یک تصادف رانندگی، میتواند باعث پارگی دیسک شود.
- فرسایش تدریجی: گاهی نیز دیسک به دلیل وضعیتهای نامناسب بدنی در طولانی مدت (مانند ساعتها خم بودن روی گوشی یا لپتاپ) ضعیف شده و با یک حرکت ساده پاره میشود.
- عوامل ژنتیکی: برخی افراد به صورت ارثی دیواره دیسک ضعیفتری دارند.
چه زمانی گردن درد خطرناک است؟
اگرچه بیشتر دردهای گردن خطرناک نیستند، اما برخی از آنها فارغ از تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن، علائم گردن درد خطرناک محسوب میشوند. برای مثال، یکی از علائم خطرناک میتواند، نشاندهنده یک عارضه جدی به نام میلوپاتی گردنی هستند. میلوپاتی به معنای فشار مستقیم بر روی خود طناب نخاعی و نه فقط ریشه عصب است و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- از دست دادن تعادل و مشکل در راه رفتن (احساس میکنید روی قایق راه میروید).
- ضعف پیشرونده در دستها و پاها.
- اختلال در حرکات ظریف دستها (مانند مشکل در نوشتن، بستن دکمه لباس یا برداشتن سکه).
- از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع.
- احساس شوک الکتریکی که با خم کردن گردن به سمت پایین، در ستون فقرات و پاها منتشر میشود.
روشهای تشخیص دقیق؛ از معاینه فیزیکی تا تصویربرداری پیشرفته
یک تشخیص صحیح توسط متخصص (معمولاً متخصص ارتوپد، متخصص مغز و اعصاب یا روماتولوژیست) با معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک دامنه حرکتی، قدرت عضلانی و رفلکسهای شما را بررسی میکند. سپس برای تأیید تشخیص و درک تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن، از آزمایشهای تصویربرداری استفاده میشود:
اشعه ایکس (X-Ray)
بهترین ابزار برای دیدن وضعیت استخوانهاست و به راحتی آرتروز و خارهای استخوانی را نشان میدهد.
امآرآی (MRI)
دقیقترین روش برای مشاهده بافتهای نرم مانند دیسکها، اعصاب و طناب نخاعی است. فتق دیسک و میزان فشار آن بر عصب در MRI به وضوح مشخص میشود.
سیتی اسکن (CT Scan)
تصاویر دقیقتری از ساختار استخوانی ارائه میدهد و گاهی همراه با میلوگرافی (تزریق ماده حاجب) برای بررسی کانال نخاعی استفاده میشود و تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن را مشخص میکند.
الکترومیوگرافی (EMG)
این تست سلامت سیگنالهای الکتریکی اعصاب را بررسی میکند و میتواند مشخص کند که آیا ضعف عضلانی ناشی از فشار بر روی عصب است یا خیر.
مسیر درمان گردن درد؛ از درمان های خانگی تا جراحی
خوشبختانه راههای درمان آرتروز گردن در منزل و دیسک گردن وجود دارد. اکثر بیماران مبتلا به آرتروز یا دیسک گردن با روشهای غیرجراحی بهبود مییابند. رویکرد درمانی معمولاً مرحلهای است:
درمانهای خانگی و اصلاح سبک زندگی
- استراحت موقت: در فاز حاد درد، استراحت کوتاه مدت (1-2 روز) مفید است اما بیحرکتی طولانی توصیه نمیشود.
- یخ و گرما: استفاده از کمپرس یخ در 48 ساعت اول برای کاهش التهاب و سپس استفاده از گرمای مرطوب برای شل کردن عضلات.
- اصلاح ارگونومی: تنظیم صحیح صندلی، میز کار و مانیتور کامپیوتر برای جلوگیری از خم بودن گردن. (میتوانید مقاله، بهترین حالت خوابیدن برای دیسک گردن را مطالعه کنید).
- بالش مناسب: استفاده از بالش طبی که گودی گردن را در هنگام خواب پر کند.
درمانهای بدون جراحی
- داروها: داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کنترل درد و التهاب. شلکنندههای عضلانی نیز برای اسپاسمها تجویز میشوند
- فیزیوتراپی: این بخش یکی از ارکان اصلی درمان است. فیزیوتراپیست با ارائه تمرینات کششی و تقویتی به بهبود دامنه حرکتی، کاهش درد و تقویت عضلات حمایتکننده گردن کمک میکند.
- تزریق استروئید اپیدورال: در موارد درد شدید ناشی از فشار عصب (رادیکولوپاتی)، تزریق داروی ضدالتهاب قوی در نزدیکی عصب آسیبدیده میتواند به سرعت التهاب و درد را کاهش دهد.
- استفاده از گردنبند: گردنبند تاندونک آلمانی با بهرهگیری از تکنولوژی امواج اولتراسوند، به صورت هدفمند به عمق بافتهای آسیبدیده گردن نفوذ میکند. این امواج با کاهش التهاب، افزایش گردش خون و تسکین درد، به روند بهبودی در شرایطی مانند آرتروز گردن و دیسک گردن کمک شایانی مینمایند.
جراحی گردن چه زمانی لازم است؟
جراحی تنها زمانی توصیه میشود که، درمانهای محافظهکارانه پس از 6 تا 12 هفته مؤثر واقع نشوند. همچنین بیمار دچار ضعف عضلانی پیشرونده باشد و در آخر علائم میلوپاتی (فشار بر نخاع) وجود داشته باشد. هدف از جراحی، برداشتن فشار از روی عصب یا طناب نخاعی است. معمولا جراحی های گردن شامل 4 مورد زیر میشوند:
- جراحی دیسککتومی قدامی گردن (از بین بردن فشار در یک یا چند ریشه عصبی یا در طناب نخاعی)
- کورپکتومی قدامی گردن (برطرف کردن تنگی چند سطحی گردن به علت فشردگی زیاد در ستون فقرات)
- میکرودیسککتومی خلفی (کاهش فشار ریشههای عصبی در اطراف مفصل فاست)
- لامینکتومی خلفی گردن (برداشتن قسمتی از استخوان پشتی مهرهها و آزادسازی فشار بر ریشههای عصبی یا نخاع)
بررسی نهایی تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن
آرتروز گردن و دیسک گردن دو مسیر متفاوت را طی میکنند که به یک مقصد مشترک یعنی، درد گردن میرسند. درک تفاوتهای کلیدی بین این دو، به شما و پزشکتان کمک میکند تا بهترین و مؤثرترین نقشه راه درمانی را طراحی کنید. به یاد داشته باشید که تشخیص صحیح، پایه و اساس هر درمان موفق است. هرگز درد مداوم گردن را نادیده نگیرید و برای ارزیابی دقیق به متخصص مراجعه کنید.
سوالات شما در خصوص تفاوت آرتروز گردن و دیسک گردن
1. آیا میتوان همزمان به آرتروز و دیسک گردن مبتلا بود؟
بله. این دو بیماری میتوانند همزمان وجود داشته باشند. در واقع، آرتروز و فرسایش دیسکها میتواند زمینه را برای بیرونزدگی دیسک فراهم کند.
2. بهترین بالش برای درد گردن چیست؟
بالشی که سر شما را در حالت خنثی (نه زیاد بالا و نه زیاد پایین) نگه دارد و گودی گردن را پر کند. بالشهای مموری فوم یا پر که قابلیت شکلپذیری دارند، گزینههای خوبی هستند.
3. آیا ماساژ برای دیسک گردن مضر است؟
ماساژ ملایم برای شل کردن عضلات اطراف گردن مفید است، اما ماساژ عمیق و دستکاری مستقیم ناحیه فتق دیسک حاد میتواند مضر باشد. حتماً با یک متخصص فیزیوتراپی مشورت کنید.
4. از کجا بفهمیم گردن درد ما عصبی است؟
اگر درد شما تیز است و به بازو، ساعد یا انگشتان تیر میکشد و با علائمی مانند بیحسی یا ضعف همراه است، به احتمال زیاد منشأ عصبی (مانند دیسک گردن) دارد.