کبود شدن زانو معمولا زمانی اتفاق میافتد که در اثر ضربه، زمینخوردن یا فشار مستقیم، عروق خونی کوچک زیر پوست یا داخل بافتهای اطراف زانو آسیب ببینند و مقداری خون در بافت جمع شود. نتیجه میتواند تغییر رنگ پوست، درد، حساسیت و تورم باشد. بااین حال، همه کبودیهای زانو سطحی نیستند؛ گاهی خون داخل عضله جمع شده و هماتوم ایجاد میکند و در بعضی آسیبها نیز کبودی استخوان یا Bone Bruise در MRI دیده میشود. بیشتر کبودیهای ساده طی چند هفته بهبود پیدا میکنند، اما کبودی شدید همراه با ناتوانی در تحمل وزن، تورم قابل توجه یا زانو درد مداوم میتواند نشانه آسیب عمیقتر مانند شکستگی زانو، آسیب رباط یا کبودی استخوان باشد. برای درک بهتر علل، نشانه ها، انواع و روش های درمان کبود شدن زانو این مقاله از سایت مجله طبی را بخوانید.
کبود شدن زانو یا Contusion زمانی ایجاد میشود که عروق خونی کوچک آسیب میبینند اما پوست باز نمیشود. خون از عروق خارج شده و زیر پوست یا داخل بافت تجمع پیدا میکند؛ به همین دلیل ناحیه ابتدا ممکن است قرمز یا بنفش شود و سپس با تجزیه خون به رنگهای سبز، زرد و قهوهای تغییر کند. کبودی زانو را نباید با هر نوع تورم یا قرمزی مفصل یکسان دانست. در کبودی معمولا تغییر رنگ ناشی از خونریزی در بافت وجود دارد، درحالیکه ورم زانو میتواند به دلایلی مانند تجمع مایع داخل مفصل، التهاب، بورسیت یا آسیب رباط ایجاد شود. همچنین شدت تغییر رنگ پوست لزوما نشاندهنده شدت آسیب داخل زانو نیست. ممکن است یک کبودی سطحی ظاهر قابلتوجهی داشته باشد ولی ساختارهای داخل مفصل سالم باشند.
شایعترین علت کبود شدن زانو ضربه مستقیم است. برای مثال زمین خوردن روی کشکک، برخورد زانو با جسم سخت یا ضربه باعث کبودی ناحیه ضرب دیده می شود. AAOS توضیح میدهد که Contusion در اثر ضربه مستقیم یا برخورد با سطح سخت ایجاد میشود و میتواند علاوه بر تغییر رنگ، درد، تورم و محدودیت حرکت ایجاد کند. علتهای مهم کبودی زانو عبارتند از:
بنابراین اگر کبودی پس از یک ضربه مشخص ایجاد شده و روند بهبود طبیعی دارد، معمولا علت واضح است. اما کبودیهای مکرر و بدون ضربه مشخص نیاز به ارزیابی دقیق تر و متفاوتی دارند.
برای مطالعه بیشتر: کیست بیکر چیست؟
اگر فرد مرتب دچار کبود شدن زانو بدون ضربه مشخص میشود، علت همیشه ارتوپدی نیست. بعضی داروها و اختلالات خونریزی میتوانند باعث شوند حتی فشارهای خفیفی که فرد متوجه آنها نشده است، کبودی واضح ایجاد کنند. MedlinePlus از جمله عوامل مرتبط با خونریزی زیر پوست به موارد زیر اشاره میکند:
در این شرایط، کبودی اغلب فقط به زانو محدود نیست و ممکن است در قسمتهای دیگر بدن نیز دیده شود. پزشک در صورت نیاز میتواند آزمایشهایی مانند CBC و شمارش پلاکت، PT/INR و PTT را برای بررسی سیستم انعقاد درخواست کند. داروهای ضدانعقاد نیز نباید صرفا به دلیل ایجاد کبودی خودسرانه قطع شوند؛ تغییر دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
کبود شدن زانو را میتوان بر اساس عمق آسیب به چند گروه تقسیم کرد. تفاوت این گروهها مهم است، زیرا زمان بهبود و روش بررسی آنها یکسان نیست.
این همان نوع معمول کبودی است که پس از برخورد زانو با جسم سخت ایجاد میشود. عروق کوچک زیر پوست آسیب میبینند و تغییر رنگ آبی، بنفش، سبز یا زرد ایجاد میشود. ناحیه ممکن است هنگام لمس دردناک و کمی متورم باشد. در بیشتر موارد، کبودی سطحی بدون درمان خاص و طی چند هفته بهبود پیدا میکند. سرما، بالا قراردادن پا و کاهش موقت فعالیت میتوانند در روزهای ابتدایی به کنترل درد و تورم کمک کنند.
اگر مقدار بیشتری خون در بافت جمع شود، ممکن است هماتوم (Hematoma) ایجاد شود. هماتوم برخلاف کبودی ساده میتواند به شکل یک برجستگی یا توده دردناک و نسبتا سفت لمس شود. AAOS نیز تجمع خون داخل بافت آسیب دیده را یکی از پیامدهای کبودی شدید معرفی میکند. هماتومهای کوچک معمولا به تدریج توسط بدن جذب میشوند، اما هماتوم بزرگ، بسیار دردناک یا رو به افزایش ممکن است نیازمند بررسی باشد. در بعضی موارد خاص، هماتوم بزرگ و پایدار میتواند نیاز به تخلیه داشته باشد.
کبودی استخوان زانو یا Bone Bruise آسیب عمیق تری است که داخل استخوان ایجاد میشود و ممکن است هیچ تغییر رنگ واضحی روی پوست ایجاد نکند. در این حالت ساختار ترابکولار و مغز استخوان تحت فشار یا ضربه قرار گرفته و تغییراتی ایجاد میشود که معمولا در MRI قابل مشاهدهاند. کبودی استخوان میتواند پس از موارد زیر ایجاد شود:
الگوی Bone Bruise در MRI حتی میتواند اطلاعاتی درباره مکانیسم آسیب و وجود صدمات همراه فراهم کند.
محل کبودی میتواند درباره نحوه ضربه سرنخ ایجاد کند، اما به تنهایی برای تشخیص آسیب داخلی زانو کافی نیست. لازم است محل درد، تورم، مکانیسم آسیب و توانایی راه رفتن نیز همزمان بررسی شوند.
تجربه کاربران شبکههای اجتماعی درباره کبود شدن زانو یک نکته کاربردی را نشان میدهد. کبودی استخوان میتواند بسیار طولانیتر از کبودی ساده پوست علامتدار باقی بماند. برای مثال، یک کاربر Reddit بعد از زمین خوردن ابتدا به آسیب مینیسک یا MCL مشکوک بود، اما MRI در نهایت کبود شدن زانو را نشان داد. کاربر دیگری با کبودی کشکک گزارش کرده بود که حدود ۶ تا ۸ هفته طول کشید تا درد به میزان قابلتوجهی فروکش کند. در یک روایت دیگر، فرد بعد از ضربه قادر به ادامه فعالیت بود، اما روز بعد زانو دچار تورم و کبودی واضح شد. این تجربهها آمار پزشکی نیستند، اما با یک اصل بالینی سازگارند: شدت اولیه کبودی روی پوست یا توانایی راهرفتن بهتنهایی عمق آسیب را مشخص نمیکند.
برای مطالعه بیشتر: آرتروز زانو
کبودی ساده معمولا با شرح حال و معاینه فیزیکی قابل تشخیص است. پزشک محل ضربه، میزان تورم، دامنه حرکت و توانایی تحمل وزن را بررسی میکند و مطمئن میشود آسیب مهم دیگری وجود ندارد. اگر ضربه شدید بوده یا شکستگی مطرح باشد، X-ray برای بررسی استخوان استفاده میشود. برای مثال شکستگی انتهای استخوان ران میتواند با درد هنگام تحمل وزن، تورم و کبودی اطراف زانو همراه باشد. اگر رادیوگرافی طبیعی باشد اما همچنان احتمال شکستگی پنهان یا آسیب داخل مفصل وجود داشته باشد، MRI میتواند بررسی بعدی مناسبی باشد.
زمانی که کبودی استخوان معمولا رادیوگرافی ساده دیده نشود، MRI روش اصلی مشاهده تغییرات مغز استخوان ناشی از کبودی استخوان است. پس از آسیب، نواحی تغییر سیگنال در مغز استخوان ایجاد میشوند که در سکانسهای حساس به مایع مانند T2 fat-suppressed یا STIR واضحتر دیده میشوند. معیارهای ACR نیز در آسیب حاد زانو، MRI را پس از رادیوگرافی منفی و در صورت شک به آسیب پنهان یا Internal Derangement مناسب میدانند. در کبودی بدون ضربه یا کبودیهای مکرر نیز ممکن است به جای تصویربرداری، آزمایشهای خونی برای بررسی پلاکتها و سیستم انعقاد اهمیت بیشتری داشته باشند.
در کبودی ساده ناشی از ضربه، درمان اولیه بیشتر با هدف کاهش درد، تورم و خونریزی بافتی انجام میشود. AAOS برای کبودی های حاد استفاده از استراحت نسبی، سرما، فشار ملایم و بالا قراردادن اندام را توصیه میکند. علاوه بر این در ۲۴ تا ۴۸ ساعت نخست میتوانید کارهای زیر را انجام دهید:
ماساژ شدید ناحیه تازه آسیب دیده توصیه نمیشود، زیرا میتواند خون ریزی بافتی را بیشتر کند. با کاهش درد و تورم، بازگشت به حرکت و فعالیت باید تدریجی باشد. در کبودی استخوان برنامه درمان به محل و شدت آسیب و وجود صدمات همراه بستگی دارد. گاهی کاهش وزنگذاری یا استفاده موقت از عصا لازم میشود و در آسیبهای همراه، درمان اصلی ممکن است بر مینیسک زانو، رباط یا شکستگی متمرکز باشد.
کبود شدن زانو و شکستگی زانو ممکن است هر دو پس از زمین خوردن یا ضربه ایجاد شوند و با درد، تورم و حتی تغییر رنگ پوست همراه باشند؛ بنابراین همیشه نمیتوان تنها از روی ظاهر زانو این دو را از یکدیگر تشخیص داد. در کبودی ساده، آسیب بیشتر به عروق کوچک پوست و بافت نرم محدود است و معمولا فرد همچنان قادر به حرکت و تحمل وزن است. در شکستگی، استخوان کشکک، انتهای استخوان ران یا قسمت بالایی درشتنی آسیب دیده و معمولا درد و اختلال عملکرد شدیدتری وجود دارد. اگر پس از ضربه احتمال شکستگی مطرح باشد، رادیوگرافی (X-ray) مهمترین بررسی اولیه برای تشخیص است.
| ویژگی | کبودی زانو | شکستگی زانو |
|---|---|---|
| نوع آسیب | آسیب عروق کوچک و بافت نرم | ایجاد ترک یا شکستگی در استخوان |
| درد | معمولا خفیف تا متوسط و رو به کاهش | اغلب شدیدتر و با حرکت یا تحمل وزن بیشتر میشود |
| کبودی پوست | بسیار شایع | ممکن است وجود داشته باشد یا اصلا دیده نشود |
| تورم | معمولا محدود و تدریجی | میتواند قابل توجه و سریع باشد |
| توانایی راه رفتن | اغلب امکانپذیر است، هرچند ممکن است دردناک باشد | ممکن است بسیار دشوار یا غیرممکن باشد |
| حرکت زانو | معمولا حفظ میشود، اما ممکن است به علت درد کمی محدود باشد | ممکن است بهطور قابلتوجه محدود شود |
| تغییر شکل زانو | معمولا وجود ندارد | در بعضی شکستگیها ممکن است دیده شود |
| حساسیت به لمس | بیشتر در بافت کبودشده | درد موضعی و واضح روی استخوان آسیبدیده |
| روش اصلی تشخیص | اغلب معاینه کافی است | معمولاً X-ray؛ در موارد خاص CT یا MRI |
| دوره بهبود | کبودی سطحی اغلب طی چند هفته بهتر میشود | بسته به محل و شدت شکستگی معمولاً طولانیتر است |
در نتیجه، وجود کبودی به تنهایی شکستگی را رد نمیکند. درد شدید پس از ضربه، ناتوانی در تحمل وزن، تغییر شکل زانو یا حساسیت شدید و موضعی روی استخوان از یافتههایی هستند که احتمال شکستگی را بیشتر میکنند و نیاز به تصویربرداری دارند.
ظاهر بنفش یا آبی پوست به تنهایی معمولا نگران کننده نیست، اما بعضی علائم نشان میدهند ممکن است آسیب فراتر از یک کبودی ساده باشد. اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، حتما به پزشک مراجعه کنید:
در موارد نادر، خونریزی شدید داخل عضله میتواند فشار بافتی را تا حد Compartment Syndrome افزایش دهد. درد بسیار شدید، بیحسی و اختلال گردش خون از علائم هشدار این وضعیت هستند.
برای یک کبودی سطحی ساده معمولا زانوبند درمان ضروری محسوب نمیشود. بااینحال، اگر کبودی همراه با درد هنگام فعالیت یا آسیب بافتهای دیگر زانو باشد، یک وسیله حمایتی مناسب میتواند در بعضی افراد به محافظت از ناحیه و افزایش احساس ثبات کمک کند. در ورزشکارانی که قرار است پس از بهبود به فعالیت برخوردی برگردند، AAOS استفاده از وسایل محافظتی یا Padding را در بعضی Contusionها برای کاهش ضربه مجدد مطرح میکند. در صورتی که پزشک یا فیزیوتراپیست استفاده از زانوبند حمایتی را مناسب بداند، زانوبند زاپیامکس یا زانوبند رزوسیدال نیز میتوانند به عنوان گزینه حمایتی بررسی شوند. هدف از استفاده در این شرایط، حمایت از مفصل و کمک به راحتی حرکت است؛ زانوبند نمیتواند کبودی استخوان را مستقیماً ترمیم یا خون زیر پوست را جذب کند.
کبود شدن زانو در بیشتر موارد حاصل آسیب عروق کوچک پوست و بافت نرم پس از ضربه است و با تغییر رنگ، درد و تورم محدود همراه میشود. این نوع کبودی معمولا طی چند هفته بهبود پیدا میکند. اما کبودی زانو طیف گستردهای دارد و ممکن است به شکل هماتوم یا کبودی استخوان نیز ایجاد شود؛ Bone Bruise برخلاف کبودی پوست معمولا با MRI تشخیص داده میشود و میتواند برای چند ماه باقی بماند. محل و ظاهر کبودی به تنهایی برای تعیین شدت آسیب کافی نیست. کبودی پس از ضربه شدید همراه با مشکل تحمل وزن یا تغییر شکل زانو باید از نظر شکستگی و آسیبهای داخل مفصل بررسی شود. همچنین کبودی بدون ضربه، کبودیهای مکرر یا تغییر رنگ همراه با تورم و درد یک طرفه ساق نیازمند توجه به علل غیرارتوپدی مانند اختلالات خونریزی یا مشکلات عروقی است.
بیشتر کبودیهای سطحی طی حدود دو هفته به میزان زیادی محو میشوند، اما زمان دقیق به شدت ضربه بستگی دارد. کبودی استخوان میتواند چند ماه یا بیشتر در MRI باقی بماند.
نوعی آسیب داخل استخوان است که بعد از ضربه یا فشار شدید ایجاد میشود. ممکن است پوست روی زانو اصلاً کبود نباشد و آسیب فقط در MRI به شکل تغییرات مغز استخوان دیده شود.
معمولاً خیر. X-ray برای تشخیص شکستگی مناسب است، اما Bone Bruise معمولا با MRI مشخص میشود.
مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت، کاهش پلاکت و بعضی اختلالات انعقادی میتوانند باعث کبودی بدون آسیب واضح شوند. کبودی مکرر و بدون علت بهتر است بررسی شود.
مقداری کبودی بعد از جراحی زانو شایع است و حتی ممکن است از اطراف زانو به ساق و مچ پا گسترش پیدا کند. اما تورم شدید یکطرفه همراه با درد، گرمی یا تنگی نفس باید از نظر DVT یا آمبولی بررسی شود.
این مطلب با همراهی تیم پزشکان محتوای مجله طبی آماده شده است؛ تیمی که سالها تجربه عملی و تخصصی در زمینه مشکلات ارتوپدی، زانو و ستون فقرات دارند. تلاش ما این است که اطلاعات درست، علمی و قابل اعتماد در اختیار شما قرار بگیرد تا شناخت دقیقتری از درد و روند درمان خود داشته باشید. با این حال، هیچ متن یا مقالهای همین مطلب نمیتواند جایگزین معاینه و ارزیابی حضوری پزشک باشد. بنابراین برای هر تصمیم درمانی بهتر است حتماً به متخصص مراجعه کنید و از خوددرمانی خودداری فرمایید.
