لغزندگی مهره کمر چیست؟ علت، علائم، درمان، ورزش و آیا لغزندگی مهره کمر درمان قطعی دارد؟
- تیم پزشکان محتوای مجله طبی
لغزندگی مهره کمر یا سرخوردگی مهره (Spondylolisthesis) یکی از مشکلات ستون فقرات است که در آن یکی از مهرههای کمر نسبت به مهره زیرین خود به سمت جلو یا عقب جابهجا میشود. این جابهجایی میتواند باعث ایجاد بیثباتی در ستون فقرات، درد کمر و در برخی افراد فشار روی ریشههای عصبی شود.
بسیاری از افراد با اصطلاحاتی مانند لقی مهره کمر، سرخوردگی مهره یا جابهجایی مهره کمر مواجه میشوند و تصور میکنند این مشکل همیشه به معنی آسیب شدید یا نیاز به جراحی است؛ در حالی که شدت لغزندگی مهره در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد ممکن است سالها لغزش خفیف مهره داشته باشند اما علائم قابلتوجهی تجربه نکنند، در حالی که در موارد شدیدتر، درد، سیاتیک، بیحسی یا ضعف عضلات ایجاد میشود.
علت لغزندگی مهره کمر میتواند متفاوت باشد؛ از نقص مادرزادی و شکستگیهای کوچک در بخش پشتی مهره گرفته تا فرسایش ناشی از افزایش سن، ضربه یا فشارهای مکرر روی ستون فقرات.
در این مقاله بررسی میکنیم که لغزندگی مهره کمر چیست، چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، آیا قابل درمان است، بهترین ورزشها و روشهای درمانی کداماند و چه زمانی ممکن است به جراحی نیاز باشد.
لغزندگی مهره کمر یا سرخوردگی مهره (Spondylolisthesis) به وضعیتی گفته میشود که در آن یک مهره از ستون فقرات نسبت به مهره مجاور خود جابهجا میشود. این جابهجایی معمولاً در ناحیه کمر اتفاق میافتد و بیشتر در مهرههای L4-L5 و L5-S1 دیده میشود؛ زیرا این قسمتها بیشترین فشار وزن بدن و بیشترین میزان حرکت را تحمل میکنند.
در حالت طبیعی، مهرههای ستون فقرات در یک راستا قرار دارند و توسط دیسکها، مفاصل، رباطها و عضلات اطراف خود ثابت نگه داشته میشوند. اگر یکی از این ساختارهای حمایتی دچار ضعف یا آسیب شود، ممکن است یک مهره نسبت به مهره زیرین خود حرکت کند.
این جابهجایی ممکن است:
لغزندگی مهره همیشه باعث درد نمیشود. شدت علائم به عواملی مانند میزان جابهجایی، فشار روی عصب، وضعیت عضلات اطراف ستون فقرات و فعالیتهای روزانه فرد بستگی دارد.
خیر. لغزندگی مهره و دیسک کمر دو مشکل متفاوت هستند، اما ممکن است همزمان در یک فرد وجود داشته باشند.
در لغزندگی مهره:
در دیسک کمر:
البته در بعضی افراد، لغزندگی مهره میتواند باعث افزایش فشار روی دیسکها و ایجاد مشکلات دیسکی شود.
شدت لغزندگی مهره بسیار متفاوت است. برخی افراد دچار لغزش خفیف هستند و فقط با دردهای گهگاهی مواجه میشوند، اما در موارد شدیدتر ممکن است فشار روی اعصاب ایجاد شود.
علائم شدیدتر ممکن است شامل:
باشد.
بنابراین، خطرناک بودن لغزندگی مهره بیشتر به شدت جابهجایی و وجود آسیب عصبی بستگی دارد، نه صرفاً وجود لغزش مهره.
در بین بیماران، اصطلاحات مختلفی برای این مشکل استفاده میشود و گاهی باعث سردرگمی میشود. عبارتهایی مانند لقی مهره کمر، لغزش مهره، سرخوردگی مهره و جابهجایی مهره معمولاً به یک مفهوم نزدیک اشاره دارند، اما از نظر پزشکی تفاوتهای ظریفی دارند.
«لقی مهره» بیشتر یک اصطلاح عامیانه است که افراد برای احساس بیثباتی یا حرکت غیرطبیعی مهرهها استفاده میکنند.
ممکن است فردی که احساس:
دارد، از اصطلاح لقی مهره استفاده کند.
اما تشخیص واقعی بیثباتی مهره فقط با علائم انجام نمیشود و معمولاً به بررسی پزشک و تصویربرداری نیاز دارد.
لغزش مهره اصطلاحی نزدیک به مفهوم پزشکی Spondylolisthesis است.
در این حالت، یک مهره نسبت به مهره زیرین خود جابهجا میشود. میزان این جابهجایی میتواند کم یا زیاد باشد و بر اساس درصد لغزش درجهبندی شود.
سرخوردگی مهره همان اصطلاحی است که بسیاری از بیماران و حتی برخی منابع عمومی برای توصیف لغزندگی مهره استفاده میکنند.
در واقع:
در بیشتر مواقع به یک مشکل مشابه اشاره دارند، اما شدت و علت آن باید بهصورت تخصصی بررسی شود.
لغزندگی مهره کمر میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. در برخی افراد، این مشکل از دوران کودکی یا نوجوانی وجود دارد، در حالی که در برخی دیگر به دلیل فرسایش، آسیب یا فشارهای مکرر در سنین بالاتر ایجاد میشود.
در بعضی افراد، ساختار استخوانی مهره از ابتدا دچار نقص است و این موضوع میتواند باعث افزایش احتمال جابهجایی مهره شود.
این نوع معمولاً به دلیل:
ایجاد میشود.
یکی از علتهای مهم لغزندگی مهره، ایجاد ترک یا شکستگی کوچک در قسمت پشتی مهره است.
این آسیب که به آن اسپوندیلولیز (Spondylolysis) گفته میشود، باعث میشود مهره پایداری طبیعی خود را از دست بدهد و به مرور زمان حرکت کند.
این مشکل در افرادی که فعالیتهای همراه با فشار تکراری روی کمر دارند، بیشتر دیده میشود.
با افزایش سن:
این تغییرات میتوانند باعث کاهش پایداری ستون فقرات و افزایش احتمال لغزندگی مهره شوند.
تصادف، سقوط یا ضربه شدید میتواند باعث آسیب به ساختارهای نگهدارنده مهره شود.
در این شرایط ممکن است لغزندگی مهره بهصورت ناگهانی ایجاد شود یا یک مشکل قبلی تشدید شود.
برخی فعالیتها باعث وارد شدن فشار مکرر به ستون فقرات میشوند، مانند:
این فشارها به مرور میتوانند احتمال آسیب ساختاری مهره را افزایش دهند.
برخی عوامل احتمال بروز یا تشدید لغزندگی مهره را بیشتر میکنند:
تقویت عضلات مرکزی بدن و اصلاح سبک زندگی میتواند به کاهش فشار روی ستون فقرات کمک کند.
لغزندگی مهره کمر بر اساس علت ایجاد، محل درگیری و میزان جابهجایی مهره دستهبندی میشود. شناخت نوع لغزندگی اهمیت زیادی دارد، زیرا روش درمان در یک فرد جوان با لغزندگی ناشی از شکستگی با فردی که به دلیل فرسایش و افزایش سن دچار مشکل شده است، میتواند کاملاً متفاوت باشد.
در این نوع، فرد از ابتدا دارای تغییرات ساختاری در مهرهها یا مفاصل نگهدارنده ستون فقرات است.
این تغییرات باعث میشوند مهرهها پایداری طبیعی کمتری داشته باشند و در طول زمان احتمال جابهجایی افزایش پیدا کند.
ویژگیهای این نوع:
یکی از شایعترین انواع لغزندگی مهره در افراد جوان، نوعی است که به دلیل ایجاد ترک یا شکستگی کوچک در بخش پشتی مهره ایجاد میشود.
این مشکل معمولاً در اثر فشارهای تکراری به وجود میآید.
افراد در معرض خطر:
در این حالت، قسمت آسیبدیده دیگر نمیتواند مهره را بهخوبی ثابت نگه دارد و ممکن است مهره به سمت جلو حرکت کند.
این نوع بیشتر در افراد میانسال و سالمند دیده میشود.
با افزایش سن:
در نتیجه، ثبات ستون فقرات کاهش پیدا میکند و ممکن است یک مهره نسبت به مهره دیگر جابهجا شود.
این نوع معمولاً همراه با مشکلات دیگری مانند:
دیده میشود.
گاهی یک آسیب شدید میتواند باعث جابهجایی مهره شود.
علتها:
این نوع ممکن است همراه با شکستگیهای دیگر ستون فقرات باشد و نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.
در این نوع، بیماریهای زمینهای باعث ضعف ساختار استخوانی یا مهره میشوند.
برخی عوامل:
میتوانند مقاومت مهره را کاهش دهند.
علائم لغزندگی مهره کمر به میزان جابهجایی مهره و وجود یا عدم وجود فشار روی عصب بستگی دارد. بعضی افراد با لغزندگی خفیف هیچ علامتی ندارند، اما در موارد شدیدتر ممکن است درد و مشکلات عصبی ایجاد شود.
شایعترین علامت لغزندگی مهره، درد در قسمت پایین کمر است.
این درد معمولاً:
برخی افراد احساس میکنند کمرشان:
این احساس معمولاً به دلیل تغییر در عملکرد مفاصل و عضلات اطراف ستون فقرات ایجاد میشود.
لغزندگی مهره میتواند باعث ایجاد درد در ناحیه باسن شود.
این درد ممکن است به دلیل:
ایجاد شود.
اگر مهره جابهجا شده باعث تنگ شدن فضای خروج عصب یا فشار روی ریشه عصبی شود، ممکن است درد به پا انتشار پیدا کند.
علائم ممکن است شامل:
باشد.
فشار روی عصب میتواند باعث تغییر حس در پا شود.
علائم:
در مواردی که فشار عصبی شدید باشد، ممکن است قدرت عضلات کاهش پیدا کند.
نشانهها:
ضعف پیشرونده نیازمند بررسی پزشکی سریع است.
شدت لغزندگی مهره معمولاً بر اساس میزان جابهجایی مهره نسبت به مهره زیرین تعیین میشود.
پزشکان معمولاً از درجهبندی Meyerding استفاده میکنند.
در این مرحله، میزان جابهجایی مهره کمتر از ۲۵ درصد است.
ویژگیها:
درجه دوم زمانی است که مهره حدود ۲۵ تا ۵۰ درصد جابهجا شده باشد.
ممکن است علائم واضحتر باشند:
در این مرحله، میزان جابهجایی حدود ۵۰ تا ۷۵ درصد است.
احتمال ایجاد:
بیشتر میشود.
درجه چهارم زمانی است که مهره بیش از ۷۵ درصد نسبت به جای طبیعی خود جابهجا شده باشد.
این نوع معمولاً نیازمند بررسی تخصصیتر است.
شدیدترین حالت لغزندگی مهره است که در آن مهره تقریباً بهطور کامل از جای خود خارج میشود.
این وضعیت نادر است و معمولاً نیازمند درمان تخصصی است.
تشخیص لغزندگی مهره با ترکیبی از شرح حال، معاینه و تصویربرداری انجام میشود.
پزشک موارد زیر را بررسی میکند:
رادیوگرافی یکی از اصلیترین روشهای تشخیص لغزندگی مهره است.
این روش میتواند نشان دهد:
گاهی عکسهای حرکتی در حالت خم و صاف شدن کمر برای بررسی بیثباتی مهره انجام میشوند.
MRI برای بررسی ساختارهای نرم ستون فقرات استفاده میشود.
این روش میتواند مشخص کند:
CT Scan جزئیات استخوانها را بهتر نشان میدهد و در بررسی شکستگیهای کوچک مانند اسپوندیلولیز کاربرد دارد. برای مشاهده ی مقاله ی اوزون تراپی کافیست وارد لینک شوید.
در صورت وجود علائم عصبی، ممکن است برای بررسی عملکرد عصبها انجام شود.
این آزمایش کمک میکند مشخص شود:
بله، لغزندگی مهره کمر در بسیاری از افراد قابل کنترل و درمان است، اما روش درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله درجه لغزندگی، شدت درد، وجود فشار روی عصب، سن بیمار و میزان تأثیر بیماری بر فعالیتهای روزمره.
هدف درمان همیشه این نیست که مهره کاملاً به جای اولیه خود برگردد؛ زیرا در بسیاری از موارد، هدف اصلی شامل موارد زیر است:
بسیاری از افراد مبتلا به لغزندگی خفیف مهره بدون جراحی و با روشهای محافظهکارانه میتوانند علائم خود را کنترل کنند. برای مشاهده ی مقاله ی بهترین قرص برای زانو درد کافیست وارد لینک شوید.
در بیشتر بیماران، بهخصوص افرادی که لغزندگی درجه پایین دارند و علائم عصبی شدید ندارند، ابتدا درمانهای غیرجراحی امتحان میشوند.
یکی از اولین اقدامات، کاهش فشارهای مکرر روی ستون فقرات است.
توصیههای مهم:
استراحت طولانیمدت معمولاً توصیه نمیشود، زیرا میتواند باعث ضعف عضلات و کاهش حمایت طبیعی ستون فقرات شود.
فیزیوتراپی یکی از مهمترین بخشهای درمان لغزندگی مهره کمر است.
اهداف فیزیوتراپی:
تمرینات معمولاً روی عضلات شکم، لگن، کمر و عضلات عمقی ستون فقرات تمرکز دارند.
داروها معمولاً برای کنترل درد و التهاب استفاده میشوند و باعث اصلاح جابهجایی مهره نمیشوند.
پزشک ممکن است بر اساس شرایط بیمار داروهایی مانند:
را تجویز کند.
مصرف طولانیمدت دارو بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
اضافه وزن فشار بیشتری به ستون فقرات وارد میکند و میتواند علائم لغزندگی مهره را تشدید کند.
کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن میتواند:
در برخی افراد، استفاده کوتاهمدت از کمربندهای حمایتی ممکن است به کاهش درد و ایجاد احساس ثبات بیشتر کمک کند.
بااینحال:
ورزش یکی از مهمترین بخشهای کنترل لغزندگی مهره است، زیرا عضلات قوی شکم، کمر و لگن مانند یک حمایتکننده طبیعی برای ستون فقرات عمل میکنند.
هدف ورزش:
است.
البته نوع ورزش باید بر اساس شدت لغزندگی و نظر متخصص انتخاب شود.
این حرکت به تقویت عضلات شکم و کنترل بهتر لگن کمک میکند.
روش انجام:
این تمرین عضلات باسن و پشت لگن را تقویت میکند.
تقویت این عضلات میتواند فشار واردشده به کمر را کاهش دهد.
پلانک سبک میتواند عضلات مرکزی بدن را فعال کند.
در افراد مبتلا به درد شدید، باید از انواع سنگین پلانک پرهیز شود.
کوتاهی عضلات پشت ران میتواند باعث تغییر وضعیت لگن و افزایش فشار روی کمر شود.
کشش ملایم همسترینگ ممکن است به بهبود انعطافپذیری کمک کند.
برخی حرکات ممکن است فشار روی ستون فقرات را افزایش دهند، مانند:
افراد مبتلا به لغزندگی مهره نباید بدون بررسی شدت بیماری، تمرینات سنگین را شروع کنند.
آب درمانی یکی از روشهای کمکی در برخی افراد مبتلا به دردهای ستون فقرات است. کاهش اثر وزن بدن در آب باعث میشود حرکت دادن بدن با فشار کمتری روی مهرهها انجام شود.
آب درمانی میتواند به:
کمک کند.
این روش ممکن است برای افرادی که:
مناسبتر باشد.
خیر. آب درمانی باعث بازگشت مهره جابهجا شده به جای اصلی نمیشود، اما میتواند به کاهش علائم و تقویت عضلات کمک کند.
بهترین نتیجه معمولاً زمانی ایجاد میشود که آب درمانی همراه با برنامه فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی باشد.
یکی از باورهای رایج درباره لغزندگی مهره این است که میتوان مهره را با فشار یا دستکاری «جا انداخت».
اما از نظر پزشکی، این موضوع به این سادگی نیست.
اگر یک مهره واقعاً دچار لغزش شده باشد، معمولاً مشکل مربوط به:
است.
بنابراین، فشار دادن یا دستکاری شدید کمر نمیتواند علت اصلی را برطرف کند.
دستکاری شدید ستون فقرات، بهخصوص در افرادی که:
ممکن است خطرناک باشد و باعث تشدید درد یا آسیب بیشتر شود.
برخی تکنیکهای درمان دستی توسط فیزیوتراپیست یا پزشک متخصص ممکن است برای کاهش درد و بهبود حرکت استفاده شوند، اما هدف آنها «جا انداختن مهره» نیست.
هدف درمان دستی معمولاً:
است.
یکی از پرتکرارترین سوالات افراد مبتلا به سرخوردگی مهره این است که آیا درمان قطعی لغزندگی مهره کمر وجود دارد یا خیر.
پاسخ به این سوال به شدت بیماری بستگی دارد. در بسیاری از افراد، بهخصوص کسانی که لغزندگی مهره خفیف دارند و فشار عصبی ایجاد نشده است، میتوان علائم را بهخوبی کنترل کرد و فرد به فعالیتهای طبیعی زندگی بازگردد.
اما باید توجه داشت که درمان به معنی «برگرداندن مهره جابهجا شده به حالت کاملاً اولیه» در همه افراد نیست. هدف اصلی درمان معمولاً شامل:
است.
در برخی افراد، بهخصوص در لغزندگیهای خفیف، علائم ممکن است با گذشت زمان کاهش پیدا کند.
عواملی که به بهبود کمک میکنند:
اما اگر علت اصلی مانند شکستگی بخش پشتی مهره، بیثباتی شدید یا فشار عصبی وجود داشته باشد، نیاز به بررسی و درمان تخصصی وجود دارد.
بیشتر افراد مبتلا به لغزندگی مهره کمر به جراحی نیاز ندارند. جراحی معمولاً زمانی مطرح میشود که درمانهای غیرجراحی نتوانستهاند درد یا مشکلات عصبی را کنترل کنند.
پزشک قبل از تصمیمگیری برای جراحی موارد زیر را بررسی میکند:
اگر فرد برای مدت طولانی:
اما همچنان درد شدید و محدودکننده داشته باشد، جراحی ممکن است بررسی شود.
اگر لغزندگی مهره باعث فشار روی ریشههای عصبی شود، ممکن است علائمی مانند:
ایجاد شود.
در صورت آسیب عصبی قابل توجه، ممکن است درمان جراحی لازم باشد.
در برخی افراد، مهره به اندازهای حرکت میکند که ستون فقرات ثبات کافی ندارد.
این وضعیت میتواند باعث:
شود.
نوع جراحی به شرایط بیمار بستگی دارد، اما معمولاً شامل دو هدف اصلی است:
اگر مهره لغزیده باعث فشار روی عصب شده باشد، جراح ممکن است بخشی از بافتی را که روی عصب فشار ایجاد کرده است، بردارد.
هدف:
است. برای مشاهده ی پاسخ به سوال همیشگی برای پارگی مینیسک زانو چی بخوریم وارد لینک شوید.
در بسیاری از موارد لغزندگی مهره، برای ایجاد ثبات از فیوژن ستون فقرات استفاده میشود.
در این روش:
هدف این روش، جلوگیری از حرکت غیرطبیعی مهرهها است.
نتیجه جراحی به عوامل مختلفی بستگی دارد:
بسیاری از بیماران پس از جراحی کاهش درد و بهبود عملکرد را تجربه میکنند، اما دوره نقاهت و توانبخشی اهمیت زیادی دارد.
در فضای عمومی، روشهای مختلفی مانند روغنمالی، دمنوشها یا مکملهای گیاهی برای لغزندگی مهره پیشنهاد میشود.
اما باید توجه داشت که:
هیچ درمان گیاهی نمیتواند مهره جابهجا شده را به جای خود برگرداند یا ساختار آسیبدیده ستون فقرات را اصلاح کند.
برخی روغنهای گیاهی ممکن است باعث:
شوند.
اما ماساژ شدید در افرادی که لغزندگی شدید، درد عصبی یا آسیب ساختاری دارند، ممکن است مناسب نباشد.
برخی ترکیبات گیاهی مانند زنجبیل یا زردچوبه دارای مواد ضدالتهابی هستند، اما اثر آنها بر اصلاح لغزندگی مهره ثابت نشده است.
ممکن است در برخی افراد به کاهش احساس درد کمک کنند، اما جایگزین درمانهای اصلی مانند:
نمیشوند.
برخی محصولات حمایتی میتوانند در کنار درمان اصلی، برای کاهش فشار و افزایش راحتی فرد استفاده شوند.
کمربند پلاتینر بهعنوان یک محصول حمایتی برای ناحیه کمر طراحی شده و برخی افراد از آن برای کاهش احساس فشار، حمایت از عضلات اطراف کمر و کنترل ناراحتیهای کمری استفاده میکنند.
این نوع محصولات ممکن است در کنار اصلاح فعالیت و برنامه توانبخشی به بهبود راحتی کمک کنند، اما:
کمربند کلاودسل نیز یک وسیله حمایتی برای ناحیه کمر است که میتواند در برخی افراد احساس ثبات بیشتری ایجاد کند.
استفاده از کمربندهای حمایتی باید هدفمند باشد و بهتر است همراه با:
انجام شود.
بله. در بسیاری از افراد با درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، ورزش، اصلاح سبک زندگی و کنترل وزن میتوان علائم را کنترل کرد.
بسته به شدت آن متفاوت است. لغزندگی خفیف معمولاً قابل کنترل است، اما اگر باعث فشار روی عصب یا ضعف عضلات شود، نیاز به بررسی جدیتر دارد.
خیر. لغزندگی واقعی مهره معمولاً با فشار یا دستکاری ساده اصلاح نمیشود. درمان بر اساس علت و شدت بیماری انجام میشود.
تمرینات تقویت عضلات مرکزی، پل باسن، تیلت لگن و حرکات کششی کنترلشده معمولاً از تمرینات مورد استفاده هستند، اما باید با شرایط فرد هماهنگ شوند.
آب درمانی میتواند با کاهش فشار وزن بدن، حرکت و تقویت عضلات را آسانتر کند، اما خود لغزندگی مهره را درمان نمیکند.
در بیشتر افراد خیر. اما فشار شدید روی اعصاب در موارد نادر میتواند باعث مشکلات عصبی جدی شود.
بله، بسیاری از بیماران بدون جراحی بهبود پیدا میکنند.
خیر. دیسک کمر مربوط به آسیب دیسک بین مهرهای است، در حالی که لغزندگی مهره مربوط به جابهجایی خود مهرهها است.
لغزندگی مهره کمر یا سرخوردگی مهره، وضعیتی است که در آن یک مهره نسبت به مهره دیگر جابهجا میشود. این مشکل میتواند به دلایل مختلفی مانند نقص ساختاری، شکستگی، فرسایش، ضربه یا فشارهای مکرر ایجاد شود.
در بسیاری از افراد، بهخصوص در درجات خفیف، درمانهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، ورزش، اصلاح سبک زندگی و کنترل وزن میتوانند علائم را کنترل کنند.
بااینحال، در صورت وجود درد شدید، ضعف عضلات، بیحسی، اختلال راه رفتن یا مشکلات کنترل ادرار و مدفوع، بررسی سریع پزشکی اهمیت زیادی دارد.
این مطلب با همراهی تیم پزشکان محتوای مجله طبی آماده شده است؛ تیمی که سالها تجربه عملی و تخصصی در زمینه مشکلات ارتوپدی، زانو و ستون فقرات دارند. تلاش ما این است که اطلاعات درست، علمی و قابل اعتماد در اختیار شما قرار بگیرد تا شناخت دقیقتری از درد و روند درمان خود داشته باشید. با این حال، هیچ متن یا مقالهای همین مطلب نمیتواند جایگزین معاینه و ارزیابی حضوری پزشک باشد. بنابراین برای هر تصمیم درمانی بهتر است حتماً به متخصص مراجعه کنید و از خوددرمانی خودداری فرمایید.
